Розмір шрифта:
ШУМ У ЛЮДСЬКИХ СУДЖЕННЯХ: ПРИРОДА, ДЖЕРЕЛА ТА СПОСОБИ ЗМЕНШЕННЯ
Остання редакція: 2026-05-21
Анотація
У роботі розглянуто шум у людських судженнях як небажану варіативність рішень у подібних ситуаціях. Узагальнено підходи Д. Канемана, О. Сібоні та К. Санстейна до розуміння співвідношення зміщення і шуму, проаналізовано приклади прояву цього явища в судовій практиці, медицині та експертному оцінюванні. Для практичної частини роботи використано результати власного соціологічного опитування, які дозволяють показати розкид суджень щодо однаково сформульованих питань. Запропоновано стислу модель структури шуму, наведено емпіричні аргументи на користь її прикладної значущості та сформульовано рекомендації щодо зменшення шуму в процесах оцінювання і прийняття рішень.
Ключові слова
шум; людські судження; прийняття рішень; зміщення; рівневий шум; специфічний шум; ситуативний шум; гігієна рішень
Посилання
1. Noise: A Flaw in Human Judgment, Daniel Kahneman, Olivier Sibony, Cass Sunstein, 2021. URL: https://www.littlebrownspark.com/titles/daniel-kahneman/noise/9780316451406/
2. Judgment under Uncertainty: Heuristics and Biases, Amos Tversky, Daniel Kahneman, 1974. URL: https://www.science.org/doi/10.1126/science.185.4157.1124
3. Extraneous factors in judicial decisions, Shai Danziger, Jonathan Levav, Liora Avnaim-Pesso, 2011. URL: https://www.pnas.org/doi/10.1073/pnas.1018033108
4. The effect of decision fatigue on surgeons' clinical decision making, Erik Persson, Karin Barrafrem, Anna Meunier, Gustav Tinghög, 2019. URL: https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/hec.3933
5. Time-of-day changes in physician clinical decision making: a retrospective study, Phuong Trinh, Alex Thomas, Jia Min Yeow et al., 2021. URL: https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0257500
6. Noise is an underrecognized problem in medical decision making and is known by other names: a scoping review, K. V. Dlugos, M. Mazwi, R. Lao, O. Honjo, 2025. URL: https://bmcmedinformdecismak.biomedcentral.com/articles/10.1186/s12911-025-02905-z
2. Judgment under Uncertainty: Heuristics and Biases, Amos Tversky, Daniel Kahneman, 1974. URL: https://www.science.org/doi/10.1126/science.185.4157.1124
3. Extraneous factors in judicial decisions, Shai Danziger, Jonathan Levav, Liora Avnaim-Pesso, 2011. URL: https://www.pnas.org/doi/10.1073/pnas.1018033108
4. The effect of decision fatigue on surgeons' clinical decision making, Erik Persson, Karin Barrafrem, Anna Meunier, Gustav Tinghög, 2019. URL: https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/hec.3933
5. Time-of-day changes in physician clinical decision making: a retrospective study, Phuong Trinh, Alex Thomas, Jia Min Yeow et al., 2021. URL: https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0257500
6. Noise is an underrecognized problem in medical decision making and is known by other names: a scoping review, K. V. Dlugos, M. Mazwi, R. Lao, O. Honjo, 2025. URL: https://bmcmedinformdecismak.biomedcentral.com/articles/10.1186/s12911-025-02905-z
Повний текст:
PDF